Ο Κώδικας της σύγχρονης Τουρκίας. Η Μηχανική των Εθνοτήτων της Ενωσης και Προόδου 1913-1918

4 Νοεμβρίου 2014 

Ο Κώδικας της σύγχρονης Τουρκίας

Η Μηχανική των Εθνοτήτων της Ενωσης και Προόδου 1913-1918
 Εκδοση του βιβλίου από το Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτώνσε ελληνική μετάφραση
Περίληψη του Βιβλίου
Αρχικά ο συγγραφέας κάνει μια βαθύτατη ανάλυση της ψυχογραφίας των στελεχών του Σωματείου Ένωσης και Πρόοδος (ΣΕΠ), γνωστών ως Νεοτούρκων, που υπήρξαν οι σχεδιαστές και εκτελεστές των γενοκτονιών των Χριστιανικών Λαών της Ανατολής την περίοδο 1913-1922.
Η προέλευση των ιδρυτών του ΣΕΠ αναλύεται στο κλίμα της καταρρέουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο ρόλος της Γερμανικής μιλιταριστικής ιδεολογίας αλλά και των ιδεολογικών ρευμάτων προερχόμενων από την Δύση, όπως του θετικισμού και κοινωνικού Δαρβινισμού (ρατσισμού), διαπιστώνεται με ιστορικά τεκμήρια. Αναλύονται στο εισαγωγικό κεφάλαιο η πορεία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την περίοδο 1900-1908 και η διαμόρφωση της ιδεολογίας των στελεχών των Νεοτούρκων. Διατυπώνεται με τεκμήρια η άποψη ότι η ηγεσία του Σωματείου – Κομιτάτου Ένωσης και Προόδου ήταν να περιοριστεί το μελλοντικό Τουρκικό κράτος στην χερσόνησο της Μικράς Ασίας-Ανατολής πράγμα που είχε πιστέψει και ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ Β’. Συνέπεια της στρατηγικής αυτής είναι ότι το Σωματείο Ένωσης και Προόδου υπέθαλψε την ήττα των Οθωμανικών δυνάμεων στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.
Στο δεύτερο τμήμα του βιβλίου αναλύεται με εξαντλητική λεπτομέρεια η επιχείρηση τουρκοποίησης της Μικράς Ασίας με τη βία, πογκρόμ και μετακινήσεις πληθυσμών. Κύρια πηγή της ανάλυσης είναι τα Οθωμανικά και Γαλλικά κρατικά αρχεία. Αρχικά οι στόχοι είναι οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης και της Δυτικής Μικράς Ασίας, που στη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1914 είναι στόχοι εκτεταμένων βιαιοτήτων από μηχανισμούς του κράτους και παρακράτους. Στόχος είναι η εκκαθάριση των παραλιών από Έλληνες.
Οι πρώτοι διωγμοί κατά των Ελλήνων είναι να εκδιωχθούν προς την Ελλάδα για να υπάρξει η αντίστροφη ροή μουσουλμάνων από τα πρώην εδάφη της Τουρκίας. Στη συνέχεια επιδιώκεται η «φυλάκιση» των ελλήνων εντός της ηπειρωτικής χώρας και αρχίζουν οι εκτοπίσεις. Σημαντικά στοιχεία αποκαλύπτονται από την συστηματική προσπάθεια μετακίνησης Αλβανών, Βοσνίων και Κιρκασιών από τα Βαλκάνια σε διάφορα σημεία της Μικράς Ασίας σε περιοχές που είναι κατοικημένες από Τούρκους σε ποσοστό κάτω από 5% ώστε να τουρκοποιηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Στη συνέχεια δίδεται μια εκτενέστατη ανάλυση για τον εκτοπισμό των Αρμενικών πληθυσμών με κρυστάλλινη διαύγεια. Δίνονται όλες οι λεπτομέρειες των συμβάντων στις αρμενικές ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές της Κιλικίας, Βαν και Ερζερούμ. Η επιλογή της περιοχής Ντερ Ζορ για τον μαζικό εκτοπισμό των Αρμενίων έχει γίνει μετά από μελέτη που είχε συνταχθεί το 1910. Οι συνθήκες των εκτοπισμών παρουσιάζονται με ακρίβεια. Οι συνέπειες του Ρωσοτουρκικού πολέμου είναι ουσιαστικές και διερευνώνται σε βάθος. Τα στοιχεία που δίνονται για τους εκτοπισμούς των Ελλήνων και Αρμενίων στηρίζονται σε στατιστικούς πίνακες και χάρτες. Ο συγγραφέας έχει αναλύσει μέχρι κόμματος τα κωδικοποιημένα τηλεγραφήματα της Οθωμανικής Διοίκησης και ειδικότερα του Ταλαάτ. Στη συνέχεια ο Δρ. Ντουντάρ ασχολείται με την ίδια επιστημονική ακρίβεια με τις εκτοπίσεις των Αράβων, Ασσυρίων, Χαλδαίων, Εβραίων της Παλαιστίνης, Κούρδων, Λαζών, Γεωργιανών και Κιρκάσιων. Όταν διαβάζει κανείς το βιβλίο έχει την αίσθηση ότι εξελίσσεται ένα παιχνίδι εικονικής πραγματικότητας με εξαιρετική πολυπλοκότητα, αλλά καταλαμβάνεται ο αναγνώστης από τρόμο όταν σκεφθεί τα γεγονότα αφορούν εκατομμύρια ανθρώπινων ψυχών συμπεριλαμβανομένων ακόμα και Τούρκων. Η παρουσίαση της βιαίας εκτόπισης του 50% του πληθυσμού των 100.000 Εβραίων της Παλαιστίνης έχει γίνει σε διαδοχικά στάδια από το Τζεμάλ. Οι αρχικές καλές σχέσεις του Σιωνιστικού κινήματος με το Σωματείο Ένωσης και Προόδου δεν εμποδίζουν τους διωγμούς των Εβραίων. Η τύχη των Κούρδων καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ρατσιστικές απόψεις του Ζιγιά Γκοκάλπ του θεωρητικού καθοδηγητή των Νεοτούρκων και «αρχιτέκτονα» του εθνικιστικού κράτους της Τουρκίας. Ο συγγραφέας ονομάζει την όλη διαδικασία «Μηχανική των Εθνών-Ethnic Engineering».
Στον επίλογο του βιβλίου ο Δρ.Ντουντάρ αναλύει το θεωρητικό υπόβαθρο των γεγονότων. Παρουσιάζει με απτό τρόπο την επίδραση του θετικισμού, με παραμορφωμένο τρόπο στην ηγεσία των Ενωτικών. Φθάνει στο βαθμό να πει ο συγγραφέας ότι ο Ταλαάτ έβλεπε τις ενέργειες στα πλαίσια της διεργασίας της Μηχανικής Εθνών ως απλές αριθμητικές πράξεις που αφορά όμως εκατοντάδες χιλιάδες ανθρωπίνων ζωών.
Εκδότες: Greekworks.com, Pressious Arvantidis και Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών
Για πληροφορίες απόκτησης στείλτε email: neoscyclosbiblia@gmail.com και θα ενημερωθείτε άμεσα.
Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014-ΩΡΑ 18.00 –
ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕΙ ΣΥΝΤΟΜΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ.

Η κατάρρευση του Μικρασιατικού μετώπου (Αύγουστος 1922) και η απουσία συνεκτικού σχεδιασμού - του Θόδωρου Μπατρακούλη

Η κατάρρευση του Μικρασιατικού μετώπου (Aύγουστος 1922) και η απουσία συνεκτικού σχεδιασμού

*

        Στα τέλη Αυγούστου του 1922 κατέρρευσε το μικρασιατικό μέτωπο. Στο πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου του 1922 πραγματοποιήθηκε η καταστροφή της Σμύρνης από τους κεμαλικούς Τούρκους.

        Οι αντιβενιζελικοί κέρδισαν τις εκλογές της 1^ης/14^ης Νοεμβρίου 1920 με το εθνικά ανεύθυνο λαϊκιστικό σύνθημα «οίκαδε». Στις 13/26 Νοεμβρίου προκηρύχθηκε δημοψήφισμα για τις 20 Νοεμβρίου/3 Δεκεμβρίου για την επαναφορά ή όχι του βασιλιά Κωνσταντίνου. Η επάνοδος του Κωνσταντίνου προκάλεσε αρχικά φανερή εχθρότητα έναντι του βασιλικού καθεστώτος εκ μέρους της Αγγλίας και της Γαλλίας. Όταν οι Νικόλαος Καλογερόπουλος και Δημήτριος Γούναρης υποσχέθηκαν στους Λόυντ Τζώρτζ και Κώρζον ότι η Ελλάδα μπορούσε να συνεχίσει τον πόλεμο μέχρι την συντριβή του κεμαλικού κινήματος, οι Αγγλοι ιθύνοντες άρχισαν να μεταπείθονται. Επανενεργοποίησαν τις εγγυήσεις για το υπό διαπραγμάτευση στο Λονδίνο ελληνικό δάνειο. Όταν ο Ιωάννης Μεταξάς προειδοποίησε με υπόμνημά του ότι η ελληνική επίθεση που είχε αρχίσει από τις 10 Μαρτίου 1921 κινδύνευε να αποτύχει ο Γούναρης τον αγνόησε. Εξάλλου, η Αγγλία, η Γαλλία και η Ιταλία, διαπιστώνοντας αφενός ότι ο Κεμάλ διέθετε αρκετά οργανωμένο στρατό και αφετέρου ότι είχε συνάψει ειρήνη με την Σοβιετική Ενωση, την Αρμενία και τη Γεωργία, αποφάσισαν να μεσολαβήσουν για να λήξει συμβιβαστικά ο πόλεμος στη  Μικρά Ασία. Στις 8 Ιουνίου 1921 η Αγγλία υπέβαλε πρόταση μεσολάβησης, από κοινού με τη Γαλλία και την Ιταλία, για την επίτευξη προκαταρκτικής ανακωχής. Την πρόταση απέρριψε ο Δ. Γούναρης, θέλοντας να δρέψει πολεμικές δάφνες για να αυξήσει τις πιθανότητες επικράτησής του έναντι του Βενιζέλου στις μελλοντικές εκλογές.

        Οι Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί, από τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (Οκτώβριος 1912) βρέθηκαν στο μέτωπο για πολλά χρόνια, αν και είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα μπήκε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον Ιούνιο του 1917. Παρά την κόπωση, τις απώλειες, τον εσωτερικό πολιτικό διχασμό στο εσωτερικό - που δεν έπαψε και μετά τον Εθνικό Διχασμό του 1914-1917 και την επανεγκατάσταση του Ε. Βενιζέλου στην πρωθυπουργία στην Αθήνα - καθώς και το έλλειμμα στέρεου στρατηγικού σχεδιασμού, ο ελληνικός στρατός δεν είχε χάσει το ηθικό και την αποφασιστικότητά του. Οι μάχες που είχε δώσει σε όλα τα μέτωπα, αυτά τα χρόνια, ήταν νικηφόρες. Ωστόσο, πέραν των προαναφερόμενων παραγόντων, η συνέχιση της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μικρά Ασία ήταν δυνατή μόνο υπό μια συγκεκριμένη γεωπολιτική συνθήκη. Ότι η Μεγάλη Βρετανία θα ήταν κυρίαρχη στην Ανατολή και θα στήριζε την παρουσία της Ελλάδος στην χερσόνησο.

        Και ενώ ο Κεμάλ ανέπτυξε σταδιακά τις σχέσεις του με τους μπολσεβίκους σε βαθμό καθοριστικό για την εξέλιξη του τουρκικού εγχειρήματος, στην Ελλάδα και ο Βενιζέλος και οι κωνσταντινικοί που τον διαδέχτηκαν (μετά τις εκλογές της 1^ης Νοεμβρίου του 1920) δεν τόλμησαν να προσεγγίσουν τον σοβιετικό μπολσεβικικό παράγοντα. Και οι δύο πολιτικές πτέρυγες παρέμειναν προσδεδεμένες στο άρμα της Μεγάλης Βρετανίας και δεν αξιοποίησαν τις οποιεσδήποτε δυνατότητες θα άνοιγε μια προσέγγιση με τους μπολσεβίκους. Οι τελευταίοι, από το 1919, έστελναν μυστικά διπλωματικούς εκπροσώπους στην Αθήνα και επιδίωκαν την ανάπτυξη διπλωματικών σχέσεων με την Ελλάδα. Αλλά η Αθήνα δεν κινήθηκε σε μια τέτοια κατεύθυνση για να μη δυσαρεστήσει τους Άγγλους. Ο Κεμάλ ανέπτυξε τις σχέσεις με τους μπολσεβίκους σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι Δυτικοί ανησύχησαν. Πρώτα οι Ιταλοί και οι Γάλλοι και μετέπειτα οι Αγγλοι, εγκατέλειψαν την Ελλάδα και επέλεξαν την συνεργασία με τον Κεμάλ.

        Τους πρώτους μήνες του 1922 οι μπολσεβίκοι προσφέρονταν να παύσουν να ενισχύουν υλικά και ηθικά τον Κεμάλ  και να ασκήσουν την επιρροή τους ώστε να αυτονομηθεί μια παραλιακή ζώνη στη Μικρά Ασία, όπου κατοικούσαν σημαντικοί χριστιανικοί πληθυσμοί. Ειδικός απεσταλμένος τους στην Αθήνα υπέβαλε την πρόταση στον Γιάνη Κορδάτο, τότε Γραμματέα του Σοσιαλεργατικού Κόμματος (Κομμουνιστικού). Ο τελευταίος την μετέφερε στον τότε επικεφαλής των αντιπολιτευόμενων την κυβέρνηση Δημητρίου Γούναρη Νικόλαο Στράτο. Ο τελευταίος ήταν σε επαφή με τον αρχιστράτηγο Αναστάσιο Παπούλα, ο οποίος, σε συνεννόηση με την Επιτροπή Μικρασιατικής Αμύνης - συγκροτήθηκε από βενιζελικούς παράγοντες - της Κωνσταντινούπολης, υποστήριζε την κήρυξη αυτονομίας της Σμύρνης και της περιοχής της. Ο Στράτος αρχικά αντιμετώπισε ευνοϊκά την σοβιετική πρωτοβουλία. Όμως, όταν ο Κορδάτος έκανε νύξεις για την σοβιετική μεσολάβηση στον τότε υπουργό Αντώνη Καρτάλη αυτός τον επέπληξε και τον έδιωξε. Λίγο αργότερα ο Στράτος συγκρότησε με τον Γούναρη υπό τον Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη κυβέρνηση συνεργασίας, η οποία απέρριψε την σοβιετική μεσολαβητική προσφορά. (Γ. Κορδάτος, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Τόμος 13, σσ. 566-571).

        Η έκβαση του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1919-1922 αποτέλεσε μεταίχ­μιο μεταξύ δύο εποχών. H Μικρασιατική καταστροφή εξαφάνισε τον μικρασιατικό ελληνισμό, ο οποίος, μέσα σε δύσκολες συνθήκες, συνέχισε στην Ελλάδα την δρα­στηριότητά του σε όλους τους τομείς, με αποφασιστική συμβολή στην οικονομική και πολιτιστική ζωή της χώρας. Η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας άλλαξε σημαντικά την εθνολογική σύνθεση της Μικράς Ασίας αλλά και της Μακεδονίας. Επιπλέον, οι απαλλοτριώσεις εκ μέρους των τουρκικών αρχών και οι σφετερισμοί από μουσουλμάνους ση­μαντικών περιουσιών - ιδιαίτερα των Ελλήνων και των Αρμενίων της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της νέας Τουρκίας - μετέβαλαν και τον εθνικό χαρακτήρα της οικονομικής ζωής της χερσονήσου της Ανατολής.

Θεόδωρος Μπατρακούλης

* Το παρόν κείμενο αποτελεί προδημοσίευση από το βιβλίο του Θεόδωρου Σ. Μπατρακούλη Τουρκία και «Ανατολικά Ζητήματα». Τόμος Α΄ Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στη νεότερη Τουρκία, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων.

    Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Αυγή, 12.09.2014. 

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1914-1923) - του Θόδωρου Μπατρακούλη

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1914-1923) [1]

 του Θόδωρου Μπατρακούλη

Το σύντομο αυτό κείμενο αποτελεί απότιση ελάχιστου φόρου τιμής στα τουλάχιστον 353.000 θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, της μιάς από τις τρείς αποδεδειγμένες Γενοκτονίες ιστορικών χριστιανικών λαών της Μικράς Ασίας, μαζί με αυτές κατά των Αρμενίων και των Ασσυρίων. Οι Ελληνες Πόντιοι διαφοροποιήθηκαν από τους ελληνικούς και άλλους χριστιανικούς πληθυσμούς περιοχών της χερσονήσου της Ανατολής (Μικρά Ασία) και με την ανάπτυξη ενός αντιστασιακού αντάρτικου που έθεσε, ως ένα βαθμό και το ζήτημα της αυτονομίας του Πόντου[2]. Ηδη κατά την διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων[3] ο τότε μητροπολίτης Αμασείας Γερμανός Καραβαγγέλης[4] ξεκίνησε τη δράση του συμβάλλοντας στον εξοπλισμό των πρώτων αντάρτικων αποσπασμάτων στη Σαμψούντα[5]. Την περίοδο αυτή, το σοβαρό πρόβλημα εμφανίζεται με την επιστράτευση των Ποντίων οι οποίοι κλήθηκαν να υπερασπίσουν τα συμφέροντα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, παρά την απροθυμία τους και αντίθεσή τους στο να υπηρετήσουν ως στρατιώτες. Μετά την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Οθωμανική κυβέρνηση, πριν ακόμα αποφασίσει την έξοδό της στο πλευρό των Κεντροευρωπαικών Δυνάμεων, προχώρησε σε έκτακτα μέτρα, ένα από τα οποία ήταν η γενική επιστράτευση τον Αύγουστο του 1914. Ολοι οι Οθωμανοί υπήκοοι ηλικίας 20-45 ετών, μουσουλμάνοι και μη, κλήθηκαν εντός τριών ημερών να παρουσιαστούν στις μονάδες που τους ορίστηκε[6]. Οι Ελληνες και τα μέλη των άλλων μειονοτήτων επιδίωκαν να αποφύγουν τη στράτευση. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, εκδόθηκε διαταγή, με την οποία αναγνωριζόταν το δικαίωμα στους μη μουσουλμάνους υπηκόους να εξαγοράσουν την υποχρέωση κατατάξεως στο στρατό, καταβάλλοντας ως αντίτιμο σαράντα τέσσερες χρυσές λίρες μέχρι τη λήξη του πολέμου[7]. Αλλά, πολλοί στρατεύσιμοι, οι οποίοι δεν μπορούσαν να καταβάλουν το αντίτιμο εξαγοράς της υποχρεώσεώς τους αναγκάστηκαν να καταταγούν. Η εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου ανέδειξε τις υπάρχουσες στις Ποντιακές κοινότητες οικονομικές, ταξικές διαφορές, αφού δεν είχαν όλα τα νοικοκυριά τη δυνατότητα να πληρώσουν το προβλεπόμενο αντισήκωμα. Οι Νεότουρκοι, μετά την ήττα των (υπό την διοίκηση του αρχιστρατήγου Ενβέρ πασά) οθωμανικών ενόπλων δυνάμεων στο Σαρίμ-Καμίς (Καύκασος), αποφάσισαν να εφαρμόσουν την εξαίρεση των χριστιανών στρατιωτών από την ένοπλη στρατιωτική υπηρεσία. Μάλιστα, η σχετική εντολή ενθάρρυνε τους διαμένοντες στην Αμισό (καταγόμενους από τη Θεσσαλονίκη) Τουρκο-Εβραίους να κηρύξουν στα τζαμιά και στους στρατώνες ότι οι χριστιανοί δεν είναι επιθυμητοί στο στράτευμα και να διεγείρουν διαρκώς εναντίον των χριστιανών την εχθρότητα και το μίσος των μουσουλμάνων στρατιωτών[8]. Οπωσδήποτε, πολλοί ήταν εκείνοι οι χριστιανοί (και ιδιαιτέρως οι Ελληνοπόντιοι), οι οποίοι λιποτάκτησαν και επέστρεψαν στη γενέτειρά τους, τόσο πριν όσο και μετά τη λήψη της αποφάσεως να αποκλεισθούν οι χριστιανοί από την ένοπλη υπηρεσία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, μετά την ήττα των οθωμανικών δυνάμεων στον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο, η κυβέρνηση των Νεοτούρκων αποφάσισε να μεταφέρει μουσουλμάνους πρόσφυγες από τα Βαλκάνια και να τους εγκαταστήσει στην περιοχή του Πόντου. Βασικό κίνητρο τους ήταν η αλλοίωση της δημογραφικής συνθέσεως του πληθυσμού της περιοχής. Με το σύνθημα ‘‘η Τουρκία ανήκει στους Τούρκους’’ προχώρησαν στην εφαρμογή αυτού του σχεδίου. Προσέκρουσαν, ωστόσο στην αντίδραση των κατοίκων του Πόντου, οι οποίοι δεν ήταν καθόλου πρόθυμοι να αποδεχτούν την εγκατάσταση των μουσουλμάνων προσφύγων στον τόπο τους. Ετσι, σημειώθηκαν οι πρώτες συγκρούσεις της οθωμανικής χωροφυλακής με Πόντιους αντάρτες[9]. Οι Πόντιοι κατόρθωσαν σ’εκείνη τη φάση να αποτρέψουν την εγκατάσταση των  μουσουλμάνων προσφύγων στην περιοχή τους. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του νεοτουρκικού σχεδίου εφαρμόστηκε σε άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας. Ενας σημαντικός παράγοντας ο οποίος επηρέασε την παραπάνω πολιτική της ‘‘Ενωσης για την Ενότητα και την Πρόοδο’’ (Ittihat ve Terakki Cemiyeti) ήταν η απώλεια της Θεσσαλονίκης τον Οκτώβριο του 1912 και η συνεπακόλουθη μεταφορά της έδρας του κόμματος ‘‘Ενωση για την Ενότητα και την Πρόοδο’’ στην πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας. Εξάλλου, τα περισσότερα στελέχη του κόμματος αυτού κατάγονταν από τα Βαλκάνια, και αρκετοί από τη Μακεδονία[10]. 

         Αμέσως μετά την άφιξη του Μουσταφά Κεμάλ στην Σαμψούντα (Sampson, 19 Μαίου 1919), οι διώξεις συνεχίστηκαν από τα στρατεύματά του και από τους Τούρκους τσέτες. Οι κεμαλικοί θεωρούσαν το ζήτημα του Πόντου ως το μεγαλύτερο κίνδυνο για την ακεραιότητα της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την άποψη αυτή μαρτυρούν τα θέματα της ημερησίας διατάξεως των συζητήσεων της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης (Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM), στις εργασίες της οποίας επί δύο χρόνια ο Πόντος και όχι η Ιωνία και η εκεί παρουσία του ελληνικού στρατού αποτελούσαν το κυρίαρχο θέμα. Οι τέσσερες τόμοι των πρακτικών (zabιt ceridesi) του κεμαλικού Κοινοβουλίου των ετών του 1920-1922 παρέχουν την καλύτερη απόδειξη ότι στις συζητήσεις του κυριαρχούσε θεματολογικά το Ποντιακό Ζήτημα και η δυναμική καταστολή του.

         Στη μυστική συνεδρίαση της 8/21 Μαίου 1922, ο Ισμέτ Πασάς (ο μετέπειτα Ισμέτ Ινονού) ομολόγησε ενώπιον των μελών της Εθνοσυνέλευσης ότι ο σφαγιασμός του ελληνισμού του Πόντου πραγματοποιήθηκε με κυβερνητική εντολή. Ανέφερε στην εισήγησή του: «Kύριοι, Σας έχουν ειδοποιήσει ότι εσχηματίσθη μια επιτροπή από Αμερικανούς κατ’απαίτησιν του Βεκίλ Πατρίκη Προύσαλη ώστε να ενεργήσουν ανακρίσεις δια τας σφαγάς του Πόντου. H σφαγή των Γκιαούρηδων έγινε, όταν οι Ρωμαίοι εσήκωσαν επανάστασιν, έσφαξαν πολλούς Τούρκους, ατίμασαν τες χανούμισες, έκαναν γιάγμα τας περιουσίας των. Τότε μόνον έδωσε διαταγήν το Κέντρον εις τον διοικητήν, ως και τον Τοπάλ Οσμάν Αγά να βάλουν σφαγήν. Οι Ρωμαίοι είναι υπήκοοι Οθωμανοί και όφειλον να έχουν υποταγήν εις τους Νόμους του Κράτους, όπως είχον και πρώτα, να περιμένουν τα αποτελέσματα, εάν θα μείνη η Τουρκία ή όχι. Ολ’αυτά τα έχει προκαλέσει ο τοποτηρητής Προύσαλης. Ενόμισεν όταν μπήκε ο Ευρωπαïκός στρατός, μαζί και ο Ελληνικός στρατός, ότι η Αυτοκρατορική Τουρκία εχάθη, και ύστερον από ολίγον καιρόν ο Αλτσάκ Προύσαλης εζήτησεν τον χωρισμόν του Πατριαρχείου από την Μεγάλην Βεζυρίαν. Εξέδωσε δε και διαταγήν εις όλας τας εκκλησίας να μνημονεύουν μόνον το όνομα του Βενιζέλου και των ξένων, όχι όμως του Σουλτάνου Βαχτετήν Εφέντη, να υψώνουν καθημερινώς την ελληνικήν σημαίαν εις τας εκκλησίας, τας δε επισήμους ημέρας των συμμάχων εκτός της Τουρκικής. Ο Βεκήλ Πατρίκης και όλοι οι Ρωμαίοι γκουβερνολάρ Βενιζελόγια έχουν το θάρρος εις τον Βενιζέλον ότι θα πάρη την Κωνσταντινούπολιν, ύστερα από τόσα χρόνια που ζούμεν μαζύ εφάνηκαν αναμκιόρηδες. Το Μισάκι Μιλλί δεν θα αφήσει ατιμώρητους κανένα γκιαούρη ούτε θα τους αφήσωμεν πλέον εις το Τουρκικόν έδαφος να εμπορεύονται, θα τους διώξωμεν να φύγουν. Ο Τομούς Βενιζέλος και Λόυδ-Τζώρτζ ας λάβουν υπόψιν τους ότι ο στόλος της Αγγλίας δεν μας φοβίζει, η ανατολή έχει στρατόν και όπλα πολλά. Πλησιάζει ο καιρός θα διώξωμεν και τους Γιουνανλίδες από την Σμύρνην και τους Αγγλους από την Πόλιν. Υστερα από μισή ώραν διακοπήν η μεγάλη Εθνοσυνέλευσις εις δύο μθστικάς αλλεπαλλήλους συνεδριάσεις εξέδωκεν απόφασιν να ειδοποιηθή η Αμερικανική Επιτροπή ότι δεν θα γίνει δεκτή εις τον Πόντον και δεν ευθύνεται η Αγκυρα ούτε η Υψηλή Πύλη της Κωνσταντινουπόλεως ότι τους συμβεί»[11] 

Σε διάστημα οκτώ περίπου ετών (1914-1922), οι επιχειρήσεις των κεμαλικών προκάλεσαν - σύμφωνα με εκτιμήσεις ορισμένων ιστορικών και με τα επίσημα δεδομένα του Ελληνικού Κοινοβουλίου - περισσότερους από 353.000 νεκρούς Ελληνες Ποντίους[12]. Επέφεραν την εκδίωξη μεγάλου μέρους των Ελλήνων του Πόντου (αριθμού που κυμαίνεται σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις, από 150.000[13] έως 250.000[14] ανθρώπων), οι οποίοι αναζήτησαν καταφύγιο στις χώρες του Καυκάσου και της κατόπιν ΕΣΣΔ[15]. Η κατάρρευση της πρώην ΕΣΣΔ ήρθε να αποκαλύψει ένα δεύτερο δράμα των καταγόμενων εκ Πόντου Ελλήνων, το οποίο ξετυλίχθηκε μετά την έξοδό τους των ετών 1916-1922: πρόκειται για τις ιδιαίτερα οδυνηρές και φρικτές περιπέτειες των Ποντίων της Ρωσίας, της Γεωργίας και της Κεντρικής Ασίας, κατά την διάρκεια της σταλινικής “μεγάλης νύχτας”, δηλαδή κυρίως από το 1937 μέχρι το 1956. Οι περιπέτειες αυτές για ορισμένους εξακολούθησαν μέχρι τα χρόνια της ‘‘γκλάσνοστ’’ και της “περεστρόικα” (στα μέσα της δεκαετίας του 1980)[16].

                                                           Θεόδωρος Σ. Μπατρακούλης

                                                   Δρ Γεωπολιτικής, Νομικός

---

           [1] Το κείμενο είναι προδημοσίευση του βιβλίου του συγγραφέα που θα κυκλοφορήσει τους επόμενους μήνες με τίτλο Ευρωπαική πολιτική και Ανατολικά Ζητήματα. .

      [2] Bλ. Ενδεικτικά Αλέξης Aλεξανδρής, “Η ανάπτυξη του Εθνικού Πνεύματος των Ελλήνων του Πόντου 1918-1922: Ελληνική Εξωτερική Πολιτική και Τουρκική Αντίδραση”, in Θ. Βερέμης, Μελετήματα γύρω από τον Βενιζέλο και την εποχή του, Aθήνα: Φιλιππότης, 1980, σελ. 427-474. L.-P. Alaux/René Puaux, Le déclin de l’Hellénisme, Paris: Payot, 1916. Felix Sartiaux, Η ελληνική Μικρασία (L'Asie Mineure grecque), Aθήνα: Ιστορητής, 1993, σ. 156 κ.εξ. Mουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, Oμιλίες, μετάφραση από τα τουρκικά του Συμεών Σολταρίδη, Aθήνα: Nέα Σύνορα-Α. Α. Λιβάνη, 1995.

           [3] Stefanos Yerasimos, Milliyetler ve Sinirlar (Τα Εθνη και τα Σύνορα), Istanbul: Iletisim, σ. 356.

        [4] Μετά από την πολύ σημαντική δράση του στο Μακεδονικό Αγώνα, διορίστηκε μητροπολίτης Αμασείας και Αμισού (Σαμψούντα).

           [5] Stefanos Yerasimos, Milliyetler ve Sinirlar (Τα Εθνη και τα Σύνορα), Istanbul: Iletisim, σ. 356.

           [6] Βλ. Αντώνιος Ι. Γαβριηλίδης, Η Μαύρη Εθνική Συμφορά του Πόντου, Εν Αθήναις: 1924, σ. 10.

        [7] Αντώνιος Ι. Γαβριηλίδης, Η Μαύρη Εθνική Συμφορά του Πόντου, 1924, σ. 10. Χρήστος Γ. Ανδρεάδης, Η Επιστράτευση του 1914, Αρχείο Πόντου, Τόμος 44, σ. 160-161.

             [8] Αντώνιος Ι. Γαβριηλίδης, Η Μαύρη Εθνική Συμφορά του Πόντου, 1924, σ. 11.

        [9] Βλ. Αντιγόνη Μπέλλου-Τρεψιάδη, Μορφές Μακεδονομάχων και τα Ποντικά του Γερμανού Καραβαγγέλη, Αθήνα: 1984.

             [10] Βλ. και B. Lewis, The Emergence of Modern Turkey, 1^st edit., London: Oxford University Press, 1962.

          [11] ‘‘Εγγραφο 14, Υπουργείον Στρατιωτικών Σταμπούλ, αρ. πρωτ. 20725, Αγκυρα [21.5.1338 (1922). Κατεχωρήθη εις το εμπιστευτικόν πρωτόκολλον Γενικού Φρουραρχείου Κωνσταντινουπόλεως [26.5.1338 (1922)]’’. Το έγγραφο φέρει τις εξής σφραγίδες: Μεγάλη Σφραγίς Εθνοσυνελεύσεως Γαζή Κεμάλ Πασσά, Ισμέτ Πασσά. Βλ. Ν. Παπαδόπουλος, Τουρκικά ντοκουμέντα για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η αλήθεια απ’το στόμα των Τούρκων, Αθήνα: 1985, σσ. 74-75.  

       [12] Γεώργιος Βαλαβάνης, Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου, 2η έκδοση, Θεσσαλονίκη: Kυριακίδης, 1986, σ. 15.

           [13] Γεώργιος Βαλαβάνης, Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου,, όπ. παρ. , σσ. 12-13.

          [14] Ισαάκ Λαυρεντίδης, “H εν Ελλάδι Εγκατάστασις των εκ Πόντου Ελλήνων”, Aρχείον Πόντου, 29, (1968-1969), σελ. 342.

           [15] Βλ. Kώστας Φωτιάδης, ‘‘Η γενοκτονία του Ελληνισμού του Πόντου μέσα από τις τουρκικές πηγές’’, στο Οψεις του Μικρασιατικού Ζητήματος, Πρακτικά Συνεδρίου, ΑΠΘ, 1994. “Πόντος, 30 αιώνες Ελληνισμού”, Eπτά Ημέρες (ειδική έκδοση της εφημερίδας Η Kaθημερινή, 19 Μαίου 1996.

       [16] Βλ. και Βλάσης Aγτζίδης, Πόντος, ένα ανοιχτό ζήτημα, Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1996.

Η Ανατομία του Πολέμου στο Κουρδιστάν - Μια βιβλιοπαρουσίαση που ενόχλησε την τουρκική Πρεσβεία

Η Ανατομία του Πολέμου στο Κουρδιστάν

Εθνικά θέματα, Νεο-οθωμανισμός— Νοεμβρίου 29, 2012

Μια βιβλιοπαρουσίαση που ενόχλησε την τουρκική πρεσβεία

Χθες παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία στο Πολεμικό Μουσείο το βιβλίο του ηγετικού στελέχους του PKK Μουράτ Καραγιλάν, Η Ανατομία του Πολέμου στο Κουρδιστάν, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ινφογνώμων. Παρακάτω παραθέτουμε βιβλιοπαρουσίαση αυτού του σημαντικού βιβλίου· η τουρκική πρεσβεία πολύ ενοχλήθηκε από την έκδοση αυτού του βιβλίου και την παρουσίαση του στο Πολεμικό Μουσείο. Μάλιστα έκανε ότι μπορούσε για να μεταφερθεί η εκδήλωση σε άλλο χώρο και προς στιγμήν έδειξε να το καταφέρνει, αφού το υπουργείο Εξωτερικών αποδέχτηκε το αίτημα της πρεσβείας, αλλά το πράγμα, σύμφωνα με το ρεπορτάζ (δείτε εδώ), έφτασε στο Μέγαρο Μαξίμου, το οποίο άδειασε το υπουργείο και επέτρεψε να γίνει η βιβλιοπαρουσίαση. Θυμίζουμε ότι πριν δύο χρόνια, όταν με αφορμή την επίσκεψη του Ερντογάν, το Άρδην είχε διοργανώσει εκδήλωση για το θέμα, την τελευταία στιγμή το Πολεμικό Μουσείο υποχώρησε στις πιέσεις, τότε του υπουργείου Άμυνας και της τουρκικής πρεσβείας και την τελευταία στιγμή απέσυρε την άδεια χρήσης του αμφιθεάτρου. Πρόσφατα, μετά από παρέμβαση της τουρκικής πρεσβείας, η ελληνική αστυνομία δεν επέτρεψε στην πορεία Κούρδων πολιτικών προσφύγων ούτε καν να προσεγγίσουν τον χώρο της πρεσβείας, τους σταμάτησαν στο Σύνταγμα. Φαίνεται ότι η τουρκική πρεσβεία έχει ζηλέψει την ανοχή που χαίρει το τουρκικό προξενείο στη Θράκη και νομίζει ότι θα κάνει τα ίδια και στην Αθήνα ή όπου αλλού συμβαίνει κάτι που την κακοκαρδίζει.

Άρδην

Βιβλιοπαρουσίαση που δημοσιεύτηκε στο Άρδην τ. 90

Η ανατομία του πολέμου στο Κουρδιστάν, Εκδόσεις Ινφογνώμων Αθήνα, 2012, σελ. 560

Το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα του PKK, 13 χρόνια μετά τη σύλληψη του ηγέτη του Οτσαλάν, και σε πείσμα όλων των «ειδικών» που προέβλεπαν ότι θα μαραζώσει, τα τελευταία χρόνια βιώνει νέα άνθηση. Μέρα παραμέρα φτάνουν ειδήσεις από τις νοτιο-ανατολικές επαρχίες της Τουρκίας για νέα ενέργειες του PKK, όλο και πιο δυναμικές. Σε αυτή την ευνοϊκή φάση για τον αγώνα του κουρδικού λαού, η νέα ηγετική ομάδα του PKK, με κύριο εκπρόσωπο τον Μουράτ Καραγιλάν, έγραψε το παρόν βιβλίο, αφιερωμένο στη μνήμη των Κούρδων ανταρτών – εθνομαρτύρων που έπεσαν σε διάφορες μάχες, αλλά και για να λειτουργήσει και ως ένας απολογισμός προς τον έγκλειστο Οτσαλάν για όσα έπραξε το PKK από τη φυλάκισή του και μετά.

Στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου, διαβάζουμε για την ιστορία των Κούρδων από τα χρόνια των Μήδων, για τον αρνητικό ρόλο που έπαιξε το γεγονός ότι οι Κούρδοι απομακρύνθηκαν από τον ζωροαστρισμό και ασπάστηκαν το ισλάμ (σήμερα, η πλειοψηφία των Κούρδων είναι Σουνίτες, αλλά υπάρχει ισχυρή αλεβιτική μειονότητα, αλλά και γεζιντί, που είναι εξέλιξη του ζωροαστρισμού), χωρίς ποτέ να επιχειρήσουν έναν εναρμονισμό του ισλάμ με τη δική τους πολιτισμική παράδοση, όπως π.χ. πραγματοποίησαν οι Ιρανοί. Η πρόσδεσή τους στο Χαλιφάτο, που από ένα σημείο και μετά ταυτίζεται με την οθωμανική Αυτοκρατορία, τους μετατρέπει σε δορυφόρο των Τούρκων, αφού η θρησκευτική ταυτότητα των Κούρδων υπερφαλαγγίζει την εθνική.

Η διάλυση της οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αναζωπύρωσε τις ελπίδες για τη δημιουργία κουρδικού κράτους, αλλά η συνθήκη των Σεβρών, που άνοιγε τον δρόμο για δημιουργία κουρδικού κράτους, δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Οι Κούρδοι μην έχοντας εθνικό σχέδιο, συμμάχησαν με τον Κεμάλ που τους υποσχόταν ότι, αν τον βοηθούσαν, θα αποκτούσαν την ανεξαρτησία τους. Φυσικά, ο Κεμάλ τους εξαπάτησε και δεν τους κατοχύρωσε ούτε την ελάχιστη αυτονομία που είχε κατά νου. Οι Κούρδοι αντιδρούν και ξεσπούν εξεγέρσεις το 1925 και το 1927. Αποτυγχάνουν για μια σειρά από λόγους, όπως το ότι είναι πολυδιασπασμένοι, ότι υπάρχουν ανώτερα στρώματα που επιθυμούν τη συνεργασία με τους Τούρκους και ότι εφαρμόζουν απαρχαιωμένες τακτικές μάχης.

Τα επόμενα κεφάλαια ασχολούνται με τις διαδικασίες που οδήγησαν στη δημιουργία του PKK, τις πρώτες ένοπλες επιθέσεις, το 1984, την έναρξη του αντάρτικου κ.ά. Με τον Πόλεμο του Κόλπου, το 1990 οι Κούρδοι αντάρτες ενίσχυσαν τις θέσεις στο νότιο Κουρδιστάν (Ιράκ) και πολλαπλασίασαν τις επιθέσεις του στην Τουρκία και τις εξεγέρσεις σε πόλεις, που κυριαρχούσαν οι Κούρδοι. Επιδίωξη του PKK ήταν να δημιουργήσει απελευθερωμένες περιοχές και να σύρει το τουρκικό κράτος σε διαπραγματεύσεις. Και αυτό το κατάφεραν όταν ο Οζάλ ξεκίνησε διαπραγματεύσεις μαζί τους, όμως ο θάνατος (ή δολοφονία) του Οζάλ και το γεγονός ότι οι Τούρκοι παραβίασαν την κατάπαυση του πυρός οδήγησαν σε ναυάγιο εκείνη την πρώτη προσπάθεια εξεύρεσης λύσης. Από τότε και μέχρι τη σύλληψη του Οτσαλάν, η Τουρκία ενέτεινε τις προσπάθειές της να καταπνίξει το αντάρτικο.

Στη συνέχεια, περιγράφεται η περίοδος ανασυγκρότησης του κινήματος, η ενδοσκόπηση που έκαναν για να βρουν τις αιτίες που τους εμποδίζουν να αποκτήσουν την ελευθερία τους και τις απαραίτητες διορθώσεις που χρειάστηκε η πολεμική τακτική τους. Τέλος, αναλύεται η νέα στρατηγική του PKK, της νόμιμης άμυνας, που, σε αντίθεση με τη παλιά που πάνω από όλα ήταν η στρατιωτική ισχύ τώρα το επίκεντρο είναι η πολιτική μάχη, μέρος της οποίας είναι και οι προσπάθειες του αντάρτικου. Η αντίσταση πια είναι ιδεολογική, οικονομική, πολιτική, πολιτιστική, κοινωνική και διπλωματική και γι’ αυτό, σε αυτή, μπορούν δυνητικά να συμμετάσχουν όλοι οι Κούρδοι. Οι Κούρδοι, κατά τους συγγραφείς του βιβλίου, προετοιμάζονται για τον ολοκληρωτικό αμυντικό πόλεμο, που θα εξαπολυθεί την κατάλληλη στιγμή και θα εγκαθιδρύσει στο Κουρδιστάν το δημοκρατικό συνομοσπονδιακό σύστημα, το πολιτικό σύστημα που προωθεί το PKK. Ο αγώνας του PKK, μετά από τρεις δεκαετίες παρουσίας, είναι καλά εδραιωμένος πράγμα που αποδεικνύεται και από την έκδοση τόσο εμπεριστατωμένων βιβλίων.

αναδημοσιεύεται από το http://ardin-rixi.gr/archives/10281/